6/9/07

ΠΕΡΙ... ΚΑΥΛΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Για να ξεχαστούμε λίγο από τις θλιβερές πρόσφατες και παλαιές μνήμες των καταστροφών (θα επανέλθουμε τάχιστα), ιδού κάποια «ιδιαίτερα» ιστορικά γεγονότα από την εποχή του Ιουστινιανού, όπως καταγράφονται σε επιστημονική εργασία. (Κων/νου Πιτσάκη, Οι περιθωριακοί στό Βυζάντιο, (Πρακτικά ημερίδας), Iδρυμα Γουλανδρή – Χόρν, Αθήνα 1999).


" Ήδη κατά τους πρώτους χρόνους της βασιλείας του (528 ή 529) μαθαίνουμε από τους ιστορικούς ότι ο Ιουστινιανός εξαπο­λύει ένα άνευ προηγουμένου διωγμό κατά των ομοφυλοφίλων. Υπο­τίθεται ότι την αφορμή παρέχουν ωρισμένες κατηγορίες κατά αρ­χιερέων από διάφορες περιοχές, ως κακώς βιούντων περί τα σω­ματικά και αρσενοκοιτούντων.

Δύο από αυτούς, ό Ρόδου Ησαΐας και ο Διοσπόλεως της Θράκης Αλέξανδρος, συλλαμβάνονται, οδη­γούνται στην Κωνσταντινούπολη, ανακρίνονται, καθαιρούνται «υπό Βίκτωρος επάρχου της πόλεως» λέγει ο Μαλάλας (αλλά προφα­νώς η έκφραση αποδίδει συνεκδοχικά την τυπική διαδικασία, οσο­δήποτε συνοπτική και αν ήταν, που θα πρέπει ασφαλώς να έγινε, καθηρέθησαν, απλώς, ο Θεοφάνης), και ο μεν Ησαΐας «βασανίζεται πικρώς» και εξορίζεται, ο δε Αλέξανδρος «καυλοτομείται» καί διαπομπεύεται.82

Άλλα το γεγονός δίνει αφορμή να εξαπολυθη ένα πραγματικό κύμα τρομοκρατίας κατά των ομοφυλοφίλων. Η επιβαλλομένη ποι­νή είναι γενικά η καυλοτομία: "και ευθέως προσέταξεν ο αυτός βασιλεύς τους εν παιδεραστίαις ευρισκομένους καυλοτομείσθαι (Μαλάλας)· τους τε ούτως αλισκομένους τα αιδοία περιηρημένους επόμπευον (Προκόπιος)· ούτος ό βασιλεύς και κατά των ανδρομανών πολύς έπνευσε και πλείστους δια ταύτην την αιτίαν εκόλασε, την αιδώ τούτων εκτέμνων" (Ζωναράς). Η ποινή συνοδεύεται, όπως είδαμε, από διαπόμπευση* ενίοτε μετριάζεται με τη χρήση άλλων βασανιστικών μεθόδων: "Και διεβλήθησαν τότε τινές ως αρρενοφθόροι. Ό δε βασιλεύς διάταξιν έξεφώνησεν έχουσαν ούτως· πάντας τους ευρισκομένους, τους μεν καυλοτομείσθαι, των δε καλά­μους οξείς έμβάλλεσθαι εις τους πόρους των αιδοίων αυτών, και ούτω κατά την αγοράν γυμνούς θριαμβεύεσθαι (Γεώργιος Μονα­χός) — και έτεροι πολλοί κατεσχέθησαν αρρενοφθόροι. Και τους μεν εκαυλοκόπησε, τοις δε καλάμους οξείς εμβάλλεσθαι εις τους πόρους των αιδοίων προσέταξε, και γυμνούς κατά την αγοράν θριαμβευθήναι (Κεδρηνός).83 (Είναι ίσως το πικρώς βασανίσας πού μας παραδίδει ο Μαλάλας για τον Ρόδου Ησαΐα)".

82. Οι πη­γές: Malalas 18.18: 436 (Malalas, 253)· Θε­ο­φά­νης, Ι, 177 (De Boor)' Κε­δρη­νός, Ι, 645-646 (έκδ. Βόν­νης). Ό Θε­ο­φά­νης πα­ρέ­χει, και λε­πτο­μέ­ρει­ες για τη δι­α­πόμ­πευ­ση: καυ­λο­το­μη­θέν­τες και πομ­πεύ­σαν­τες, του κή­ρυ­κας βο­ών­τος" Ε­πί­σκο­ποι όν­τες το τί­μιον σχή­μα μη έ­νυ­βρί­ζε­τε. Ό Μα­λά­λας έ­χει α­πλώς (για τον Α­λέ­ξαν­δρο): καυ­λο­το­μή­σας έ­πόμ­πευ­σεν εις κρα­βα­τα­ρί­αν

83. Τα χω­ρί­α γε­νι­κώ­τε­ρα για τον δι­ωγ­μό, πέ­ρα α­πό τη συγ­κε­κρι­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση των δύ­ο αρ­χι­ε­ρέ­ων, η ο­ποί­α μνη­μο­νεύ­ε­ται στις τρεις πη­γές της προ­η­γου­μέ­νης ση­μει­ώ­σε­ως: Μα­λά­λας, έν­θ' ά­νωτ.' Θε­ο­φά­νης, έν­θ' α­νωτ.' Προ­κό­πιος, Α­νέκ­δο­τα, 11.34-36: έκδ.Haury-Wirth, III, 76· Ζω­να­ράς, 14.7. 2-3: έκδ. Βόν­νης, III, 158-159" Γε­ώρ­γιος Μο­να­χός, Π, 645 (De Boor Wirth)· Κε­δρη­νός, εν­θ' ά­νωτ.